Verslag inspiratiebijeenkomst ‘Leren van Campus Woudhuis: een groen werk-leerbedrijf en living lab voor inclusief ondernemen’

Klik hier voor het filmpje van de bijeenkomst

Op donderdagmiddag 10 september scheen de zon en kwamen ruim 30 deelnemers op gepaste afstand bijeen onder de grote kapschuur op het prachtige stadslandgoed Woudhuizen in Apeldoorn. De Gelderse Natuurmakers waren te gast bij sociale onderneming Campus Woudhuis: een groen werk-leerbedrijf en living lab voor inclusief ondernemen. Doel van de middag was om van Campus Woudhuis te leren over hoe je als maatschappelijke initiatiefnemer natuurdoelen kunt verbinden met sociale doelen; hoe je concreet natuurbeheer, zorg, werk & inkomen en onderwijs met elkaar kunt combineren.

 

 

 

 

 

De deelnemers werden verwelkomd door Irini Salverda (Wageningen UR). Samen met collega Rosalie van Dam organiseert zij de Gelderse Natuurmakers-bijeenkomsten voor en met Gelderse maatschappelijk initiatieven die op eigen en vernieuwende wijze bijdragen aan natuur, groen en landschap in Gelderland. Daarna vertelde initiatiefnemer Jaap Berends over de aanleiding, doelen, drijfveren en aanpak van Campus Woudhuis. De campus biedt mensen met een arbeidsbeperking en leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs een plek om te werken en leren in het groen. Jaap geeft aan dat hij in 2015 het idee opvatte om een plek te creëren waarin echt iedereen op zijn of haar manier prettig en nuttig aan het werk kan en na een aantal jaren kan doorstromen naar de reguliere arbeidsmarkt. Aanleiding was een opmerking van zijn dochter die niet gelukkig was op haar werk. Zij heeft een beperking en had de indruk dat haar werkzaamheden waren ‘verzonnen’ om haar bezig te houden. Nu werkt ze als onderwijsassistente in een schoolklas en floreert ze omdat ze leuk werk doet waarvan ze aanvoelt dat het ook echt nuttig is. Jaap vertelt dat zijn geduld en doorzettingsvermogen op de proef zijn gesteld omdat, ondanks het enthousiasme van belangrijke partners, pas sinds een jaar zijn idee werkelijkheid is geworden in de vorm van een draaiend werk-leerbedrijf op Campus Woudhuis. En nog is van alles in ontwikkeling. Zoals de samenwerking met grondeigenaar Natuurmonumenten voor het beheer van de grotere bosgebieden. Een ander belangrijk doel van Campus Woudhuis is dat alles wat in de campus wordt ontwikkeld en geleerd over inclusief werken en sociaal ondernemen in het groen, wordt gedeeld via hun kennisplatform en living lab.

Vervolgens hoorden we van Fernando, Manuel en Pim, deelnemers aan een werk-leertraject, hoe zij hun werk op Campus Woudhuis ervaren. Fernando volgt als leerling van het speciaal voortgezet onderwijs stage bij Campus Woudhuis en vertelde dat zijn werk vooral bestaat uit maaien en snoeien. Net als de anderen vindt hij het beheer met de bosmaaier het leukste om te doen. Manuel is gek van machines en vertelde dat hij later wil werken bij een hovenier, en dat hij daarom hier nu zijn motorzaagdiploma wil halen. Hij is net als Pim via zorginstelling ’s Heeren Loo dagelijks aan het werk op de campus. Pim blijkt naast het groenbeheer ook erg handig in de keuken. Hij runt de boel daar in feite. Op de vraag of hij ’s ochtends zin heeft om te gaan werken, reageerde hij dat hij het fantastisch vindt om naar de campus te komen.

Na deze introductie volgden twee rondes met workshops. Tijdens de pauze tussen de twee workshoprondes was er de mogelijkheid om een wandeling over het stadslandgoed te maken onder begeleiding van medewerkers van Campus Woudhuis. Het landgoed biedt een grote diversiteit aan natuur met bos, open (speel)weides en een vijver. Naast de historische boerderij van Campus Woudhuis bevindt zich een boomgaard en is een moestuin aangelegd. Hier worden het hele jaar door met medewerkers van de campus groente en fruit verbouwd. Na de tweede workshopronde kwamen we weer bij elkaar onder de kapschuur voor een afsluitende reflectie op de middag en een borrel.

Workshop A: Groenbeheer stadslandgoed met werk-leertrajecten: hoe groenbeheer en sociale doelen concreet met elkaar verbinden?

Willem Fultinga vertelde in deze workshop over zijn ervaringen als begeleider van de werk-leertrajecten vanuit zorginstelling ’s Heeren Loo. Hij is afgelopen zomer weliswaar met pensioen gegaan, maar vertelt alsnog met veel betrokkenheid en trots over het werk dat de deelnemers aan de werk-leertrajecten in het groenbeheer van het landgoed doen. De bedoeling is dat deze jongens met een verstandelijke beperking na drie jaar doorstromen naar regulier werk. Maar Willem is zelf van mening dat sommige jongens meer gebaat zijn bij dagbesteding op het landgoed voor een langere periode. Veel werk van de medewerkers is tot nu toe gaan zitten in het aanleggen en onderhouden van de moestuin, het openhouden van de paden en snoeien van de bosjes. Dat doen de jongens met veel inzet en plezier. En met de juiste begeleiding kunnen zij heel veel. Momenteel vindt een overgang plaats naar het beheren van de grotere bosgebieden: eigenaar Natuurmonumenten zal ook voor deze gebieden het beheer grotendeels uitbesteden aan Campus Woudhuis. Bepaalde zaken die niet door medewerkers van de werk-leertrajecten kunnen worden uitgevoerd, zullen worden uitbesteed aan andere partijen. Het is nog zoeken hoe de samenwerking tussen Natuurmonumenten en Campus Woudhuis precies vorm zal krijgen. Voor Willem Fultinga staat het sociale aspect van het werk duidelijk voorop: medewerkers krijgen de kans om op hun manier en niveau aan het werk te zijn. De wijze waarop het natuurbeheer wordt uitgevoerd, zal wat hem betreft daaraan moeten worden aangepast.

Workshop B:  Sociale onderneming Campus Woudhuis als samenwerkingsvorm: hoe werken de betrokken organisaties samen in een coöperatie?

Bedenker en initiatiefnemer van Campus Woudhuis Jaap Berends presenteerde in deze workshop een tijdlijn van het verloop van de opbouw van de campus en de ontwikkeling van verschillende samenwerkingen. Al vrij snel nadat het idee voor Campus Woudhuis in 2015 was ontstaan, besloot Jaap dat het succes van zijn sociale onderneming gepaard zou gaan met het ontwikkelen van goede samenwerkingen. Vanuit dit voornemen vormde hij een coöperatief netwerk met ’s Heeren Loo, IVN, Natuurmonumenten en De Onderwijsspecialisten. Speerpunt bij het ontwikkelen van een bedrijfsplan was het formuleren van een gemeenschappelijke ambitie waarbij ieders belangen gewaarborgd zouden worden. Daarbij was het van belang om de onderlinge relaties vooraf goed vast te stellen. Hierdoor werd gelijk duidelijk wie waar en wanneer de leiding zou nemen en was er ook sprake van onderling vertrouwen. Zodoende kon men al gauw tot een overeenstemming komen over de uiteindelijke vorm van de organisatie. In 2016 kwam het proces door een verandering van management bij de gemeente echter tijdelijk stil te liggen. Toch wist Campus Woudhuis een succesvolle doorstart te maken door het ontwikkelen van een kennisplatform. De campus vormde zich hiermee tot een ‘living lab’ met de slagzin: “solid goals, flexible ways to achieve them.” Inmiddels heeft de gemeente toestemming gegeven dat Campus Woudhuis de monumentale boerderij waaruit zij opereren anti-kraak mag huren. Bovendien is er geld vrij gegeven om te boerderij op te knappen. Dit zal de komende jaren ook gedeeltelijk door Campus Woudhuis zelf, op een geheel circulaire en inclusieve wijze, uitgevoerd worden. In de toekomst ziet Jaap Campus Woudhuis nog verder groeien tot een zelfredzame organisatie die zich met steun van vrijwilligers nog jaren lang zal inzetten voor een inclusieve plek voor natuur, educatie en zelfontplooiing.  Zie hier voor meer informatie over leren samenwerken tussen organisaties.

Workshop C: Hoe samen met betrokkenen op een inclusieve wijze richting en identiteit bepalen door middel van een doelenboom?

Onder de schaduw van een grote dennenboom worden de deelnemers van de workshop ‘op inclusieve wijze richting en identiteit bepalen door middel van een doelenboom’ door Ruby Beltman van Campus Woudhuis meegenomen in het ontwikkelingsproces van de doelenboom van Campus Woudhuis. Een doelenboom is een door kenniscentrum Movisie ontworpen instrument om ondernemingen te helpen bij het bepalen en concretiseren van hun doelstellingen. Omdat Campus Woudhuis een inclusieve sociale onderneming is, was het bij het ontwikkelen van de doelenboom essentieel dat iedereen mocht meedenken. Zo veel mogelijk verschillende partijen van vertegenwoordigers van de gemeente en de wijk, tot aan de medewerkers van Campus Woudhuis zijn daarvoor bijeengekomen. Iedereen mocht zijn of haar algemene- of persoonlijke doelstellingen delen en werd daarbij in zijn waarde gelaten. Uiteindelijk is daar de gezamenlijke doelenboom Campus Woudhuis uit voortgekomen. Elke project wat vervolgens door Campus Woudhuis wordt ontwikkeld en uitgevoerd ligt in de koers van deze doelen. Zie hier voor de doelenboom van Campus Woudhuis.

D.   Hoe kan de samenwerking van Campus Woudhuis met onderwijs een maatschappelijke en economische drager vormen?

Wouter Hijweege (Campus Woudhuis) trapt de workshop af door in te gaan op het ontwikkelpad van de Campus als Knowledge Lab. Het Campus Woudhuis Kennisplatform wil helpen in de ontwikkeling van maatschappelijke veranderingen en omvat verschillende partijen, waaronder Movisie, de HAN, Aventus en Van Hall Larenstein. Actieleren staat centraal en de meerwaarde wordt gezocht in een multidisciplinaire samenwerking. De programmering richt zich op drie thema’s: inclusief onderwijs, inclusief werk en inclusief groen. Een van de deelnemers aan het Kennis Lab, Gilbert Leistra (docent onderzoeker en praktisch filosoof Van Hall Larenstein), benut drie vragen ontleend aan Plato: ‘Wie ben ik’, ‘Wat is mijn omgeving’ en ‘Wat moet ik kennen en kunnen?’ Deze vragen gebruikt hij om vanuit zichzelf en vanuit Van Hall Larenstein te reflecteren op hun mogelijke rol in relatie tot Campus Woudhuis als Leerlandgoed. Na verschillende studentonderzoeken op de campus, bevinden zij zich nu in de volgende fase: hoe Van Hall Larenstein een meer structurele verankering kan krijgen met de Campus en hoe onderwijs ook meer inclusief kan worden. Vanuit de deelnemers werd actief meegedacht en werden vele ervaringen gedeeld: ‘Buitenlui’ die hectaren grond hebben en veelal kapitaalkrachtig zijn werden als niche benoemd, de optie van betrokkenheid van agrarische natuurverenigingen, voorbeelden van andere zorgboerderijen en persoonlijke ervaringen met de leerwerktrajecten, waarbij maatwerk en mensenwerk (“ga in de schoenen van de leerling staan”) benadrukt werden. Zie hier voor meer informatie over het Kennis Lab en de relatie met onderwijs en onderzoek.

Afsluiting

Aan het eind van de middag kwamen alle bezoekers van de bijeenkomst weer bij elkaar onder de kapschuur om hun belangrijkste inzichten uit de workshops met elkaar te delen. Een deelnemer van workshop A noemde het inzicht dat je “gewoon moet beginnen”. Als mensen zien wat je aan het doen bent, komen ze vanzelf wel mee. Een deelnemer van workshop B benadrukte dat het opzetten van een sociale onderneming lang kan duren en dat het belangrijk is om door te zetten. Daarbij is het vinden van samenwerkingen ook essentieel. Uiteindelijk is het runnen van een sociale onderneming vooral mensenwerk. Laat je daarom niet uit het veld slaan door de technische randvoorwaarden en blijf de mens zien in wat je doet. Een inzicht uit workshop C sloot hier bij aan: achter de realisatie van technische plannen (bijvoorbeeld het opknappen van de boerderij) schuilt vaak ook een menselijke doelstelling (bijvoorbeeld het verwerven van persoonlijke vaardigheden). Als laatste merkte een deelnemer van workshop D op dat het betrekken van onderwijs in een sociale onderneming niet alleen bijdraagt aan een economische toekomstbestendigheid, maar dat dergelijke samenwerkingen vaak ook unieke invalshoeken voor verdere ontwikkeling biedt.

Al doorpratende kwamen we op de vraag wat de meerwaarde is van de verbinding van groenbeheer met sociale doelen in de zorg, werk & inkomen en onderwijs. De gezamenlijke bevinding was dat het mes echt aan meerdere kanten snijdt. Er kwamen meerdere voorbeelden langs waarbij de betrokken individuen groeien in zijn/haar ontwikkeling, er meer of beter groenonderhoud kon worden gedaan, onderwijs en onderzoek verbreed en meer inclusief werden, betrokken partijen zoals overheden leerden hun rol anders in te vullen, etc. Groen krijgt door de verbinding een extra betekenis. Naast ecologische waarde krijgt het ook sociale, maatschappelijke en economische waarde. Daardoor ontstaat er meer draagvlak voor natuur en groen vanuit nieuwe bredere perspectieven. Verschillende groepen mensen leren deze waarde van natuur en groen van dichterbij kennen en zullen daardoor meer geneigd zijn om natuur en groen op hun manier te steunen en ervoor zorg te dragen.

Uitdaging is dat natuur en groen nog meer als een kans worden benut om maatschappelijke waarden als zorg, werk & inkomen en onderwijs te realiseren. Daarbij hebben maatschappelijke initiatieven zoals Campus Woudhuis erkenning en ondersteuning nodig van de overheid, zoals de provincie en de gemeente. Wat kan de provincie of gemeente betekenen voor zulke integrale maatschappelijke initiatieven? Aan deze vraag zijn we helaas niet meer toegekomen. Maar wellicht kunnen we zelf de suggestie doen dat overheden hierop meer beleid en visie zouden moeten ontwikkelen, intern hun organisaties zouden moeten ontschotten en integrale initiatieven met financiering, kennis en advies verder zouden moeten brengen?

Dan rest ons nu nog alle medewerkers van Campus Woudhuis heel hartelijk te bedanken voor deze zeer inspirerende en leerzame middag. We zijn erg dankbaar voor de zeer prettige samenwerking, de prachtige locatie, de fantastische gastvrijheid en de grote inzet en betrokkenheid van alle betrokkenen!

Delen? Graag!